De Vlaardinger https://devlaardinger.nl/portals/0/afbeeldingen/logo-V.png

Rijkdom als moreel probleem

Rijkdom - Hoeveel ongelijkheid is nog verantwoord? - Ingrid Robeyns

Rijkdom - Hoeveel ongelijkheid is nog verantwoord? - Ingrid Robeyns

"Een uitgelezen kans"

In haar essay Rijkdom behandelt filosoof en econoom Ingrid Robeyns de vraag hoeveel ongelijkheid een maatschappij kan verdragen. Aan de hand van het sleutelwerk Politica van de oud-Griekse filosoof Aristoteles laat ze zien dat er voor een maatschappij grenzen zijn aan rijkdom. Extreme rijkdom is een gevaar voor de democratie, is niet te verzoenen met onze ecologische plichten en leidt tot een onrechtvaardige verdeling van welvaart. Extreme rijkdom is veel minder onschuldig dan we misschien denken.

Economie is volgens Aristoteles een onderdeel van ethiek. Ingrid Robeyns volgt die opvatting. Een visie die helemaal vreemd is voor huidige economen, die vooral technocratisch denken in wetten en regels. Aristoteles maakt een helder onderscheid tussen doel en middel. Een mens heeft als doel een goed leven te leiden; een zekere mate van rijkdom draagt er toe bij een goed leven te kunnen leiden. Aristoteles veroordeelt burgers voor wie rijkdom een doel op zich vormt. Dit werkt hebzucht in de hand, deze mensen zijn niet in staat hun drang naar meer rijkdom onder controle te houden. Hiermee waarschuwde Aristoteles zo’n 2400 jaar geleden al voor praktijken van oligarchen.
Robeyns realiseert zich terdege dat de maatschappij sinds Aristoteles enorm is veranderd, maar veel van zijn ideeën zijn nog steeds bruikbaar.

Excessieve rijkdom is uit den boze. Daarvoor heeft Robeyns vijf argumenten:

1. Extreme rijkdom ondermijnt de democratie. Zeer kapitaalkrachtige mensen en bedrijven ondermijnen de politieke gelijkheid, omdat ze veel meer geld kunnen uitgeven aan verkiezingscampagnes van kandidaten die goed voor hun belangen zorgen.

2. Extreme rijkdom is niet verenigbaar met onze ecologische plichten. Velen die de aarde beschadigd hebben, maken deel uit van de club van superrijken en ze hebben hun fortuin vaak te danken aan processen die ecologische schade veroorzaken. Het is dus niet meer dan fair dat zij de rest van de mensheid daarvoor compenseren. Als de vervuiler niet betaalt, schuift hij die kosten onrechtmatig af op de samenleving,” zegt Robeyns in een interview met Filosofie Magazine van juni 2019.

3. Extreme rijkdom gaat gepaard met een onrechtmatige verdeling van geld. Uit onderzoek blijkt dat in een samenleving met minder ongelijkheid het gemiddelde welzijn hoger ligt.

4. Extreme rijkdom is zo goed als nooit het gevolg van de verdienste van één persoon. Eigen verdiensten van individuen komen tot stand door gebruik te maken van technologie, kennis en instituties die ontwikkeld zijn door vorige generaties. Dus van een collectieve erfenis. Ook toevalsfactoren als bijvoorbeeld talenten, een goede gezondheid en een juiste opleiding hebben veel invloed. “De sterke, ondernemende persoon die zijn eigen problemen kan oplossen, die de regie in handen heeft en die in concurrentie met anderen het beste uit zichzelf kan halen, is tot norm verheven in ons overheidsbeleid. Dit heeft schadelijke gevolgen voor verschillende groepen in onze maatschappij,” stelt Robeyns in het eerdergenoemde interview.

5. Extreme rijkdom is niet goed voor de superrijken zelf. Zij leven in een ratrace van aan status gerelateerde uitgaven, om vooral niet onder te doen voor anderen. Dit leidt niet tot geluk of tot een leven met werkelijk waardevolle zaken, zoals een goede gezondheid, diepe vriendschappen of een gevoel dat het leven zinvol is.

Robeyns geeft ook mogelijke oplossingen om de maatregelen die de belangen van de superrijken beschermen, aan te pakken. Allereerst het invoeren van hogere progressieve belastingen, internationale afspraken over vermogensbelasting voor de enorme winsten van multinationals en hogere erfbelasting om ongelijkheid in toekomstige generaties te voorkomen. Daarnaast werken aan een systeem dat duurzaamheid vooropstelt, mensen als morele gelijken beschouwt en voor iedereen een hogere kwaliteit van leven nastreeft. Het allerbelangrijkst is dat rijkdom vooral als een morele kwestie wordt geïnterpreteerd, niet alleen als een politieke en economische kwestie. Het mooiste zou zijn als mensen innerlijk overtuigd raken van het onrecht en ook van het ongeluk dat enorme vermogensaanwas veroorzaakt.

Het boek heeft een prettige lay-out, is soepel geschreven en inhoudelijk glashelder. Een aanrader die je aan het denken zet.


Ingrid Robeyns (1972) is filosoof en econoom. Ze is werkzaam als hoogleraar ethiek van instituties aan de Universiteit Utrecht. Daarnaast is ze voorzitter van de sectie ethiek en praktische filosofie van de Nederlandse Onderzoeksschool Wijsbegeerte (OZSW). In haar onderwijs richt ze zich op normatieve en toegepaste ethiek en (normatieve) politieke filosofie, rechtvaardigheidstheorieën en economische ethiek. In 2018 werd ze verkozen tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Naast wetenschappelijke publicaties schrijft ze voor het Engelstalige groepsblog Crooked Timber http://crookedtimber.org/ en af en toe op haar eigen website Buiten Categorie http://buitencategorie.wordpress.com/.

Rijkdom is op 29 maart 2019 verschenen bij Uitgeverij Prometheus in de serie Nieuw Licht, een filosofische pamfletreeks waarin de eeuwenoude denktraditie wordt gecombineerd met het nieuwe denken van onze tijd. Het boek telt 98 pagina’s – inclusief een relevant vertaald fragment uit Aristoteles’ Politica, een literatuuropgave en dankwoord – en kost € 12,99. ISBN: 9789044639759.
Het is als e-book te koop voor € 7,99. ISBN: 9789044639766.
Vertaling fragment
Politica: Jan Maarten Bremmer en Ton Kessels.


Alle boekrecensies zijn ook terug te vinden op: www.vlaardingenleest.nl.

 

beoordelingen:

  1  haring - aantrekkelijk als bedorven haring
  2  haringen - in uitverkoop de moeite waard
  3  haringen - veelbelovende vangst
  4  haringen - goede kwaliteit, stevige aanrader
  5  haringen - behoort tot het beste van dit jaar

waardering: 

 

Laat een reactie achter

Naam:
E-mailadres:
Reactie:
Reactie toevoegen

Meest gelezen: