Waar nu het Rotterdamse stadhuis en het vroegere hoofdpostkantoor staat, bevond zich vanaf ongeveer 1900 één van de beruchtste buurten van het land, die meer dan honderd jaar geleden werd gesloopt. Daardoor is het een vergeten wijk geworden. In het boek ‘De Rotterdamse Zandstraatbuurt en zijn Joodse inwoners’ wordt de wijk opnieuw tot leven gewekt. Met dank aan de auteurs Hans Schippers, Rob Snijders, Chris Buitendijk en Albert Ringer.
Van de buurt is nog nauwelijks iets terug te vinden. Globaal lag deze wijk tussen de Coolsingel en de Hoogstraat én tussen het huidige Beursplein en de Botersloot. De wijk was bekend als een dichtbevolkte, armoedige volksbuurt van de stad, waar zeelieden vertier zochten op plekken met cafés, theaters en prostitutie. Dat alles in een hechte woonomgeving, waarbinnen veel arme Joodse mensen woonden, doorgaans winkeliers, ambachtslieden, artiesten en musici.
Joodse artiesten werkten mee aan theaterprogramma’s, maar ook aan het Casino-Variété in een kermistent. Denk aan kleinkunstenaars Louis, Rika en Heintje Davids, kinderen van een artiestenechtpaar met dezelfde achternaam. Ook schitterden volkszanger Maupie Staal en toneelspeelster Esther de Boer-van Rijk, die Kniertje speelde in het toneelstuk ‘Op Hoop van Zegen’ van Herman Heijermans. In de wijk woonde ook de bekende volksdichter Koos Speenhoff.
Veel vertier, maar helaas: vanwege de slechte hygiëne en de zedenverwildering werd deze sloppenwijk tussen 1911 en 1913 grotendeels gesloopt. Uit protest werd in de buurt een grote ‘rouwadvertentie’ opgehangen, maar dat mocht niet baten. Het enige tastbare monument is een plaquette voor Louis Davids op het Raamplein. En Koos Speenhoff schreef:
“De hele keet wordt afgebroken
de heren krijgen nou d’r zin
De meides motten uit d’r zaakies
De burgemeester trekt er in.”
‘De Rotterdamse Zandstraat en zijn Joodse inwoners’ is helder en toegankelijk geschreven en rijk aan informatie over de buurt. Met behulp van archiefmateriaal, foto’s en korte portretten schetsen de auteurs een beeld van het dagelijkse leven, de sociale verhoudingen en de culturele betekenis van de Joodse bewoners. Het is een mooi boek geworden, met een vormgeving die het verhaal prima visueel ondersteunt. Een aanrader voor iedereen met interesse in sociale geschiedenis, stedelijke ontwikkeling of Joodse cultuur in ons land. Het boek heeft 72 pagina’s. Kort en krachtig dus.
Het boek is geschreven door de volgende auteurs:
Hans Schippers werkte als historicus bij de TU Eindhoven en het NIOD. Hij is redacteur ‘Joods Nu’.
Rob Snijders was lang leraar basisonderwijs en werkte met de websites www.joodsamsterdam.nl en www.joodserfgoedrotterdam.nl. Later studeerde hij nog aan de UvA, hij haalde in 2020 zijn master Geschiedenis en in 2021 zijn master ‘Hebrew and Jewish Studies’.
Chris Buitendijk is mede-eigenaar van een grafisch ontwerpbureau en bestuurslid van ‘Loods 24’ en het Joods Kindermonument. Daarnaast schrijft hij over diverse onderwerpen, waaronder (oud) Rotterdam en het Jodendom.
Albert Ringer was rabbijn van de Liberaal Joodse Gemeente in Rotterdam, en ook in Twente en Tilburg. Daarnaast is hij geestelijk verzorger bij Pernassia. Op zijn initiatief is ‘De Zandstraat en zijn Joodse bewoners’ ontstaan.
‘De Rotterdamse Zandstraatbuurt en zijn Joodse inwoners ’ is verschenen bij Amphora Books. Het boek telt 72 pagina’s, inclusief een lijst van gebruikte literatuur en verantwoording van fotografie en illustraties. Het boek kost € 21,50. ISBN: 9789064461682.
Illustratie
Omslag van het boek
Alle boekrecensies zijn ook terug te vinden op: www.vlaardingenleest.nl
Recensie
Wies Groeneveld
Dit is een bijdrage van het recensiecollectief. Lijkt het je leuk om ook een boek te bespreken voor De Vlaardinger? Elk genre is welkom. Mail je recensie dan naar Hans Vrugt, eindredacteur van het collectief: hansvrugt@planet.nl.