Het boek “Tot alles in beweging komt” van Ester Naomi Perquin gaat over Ela, schrijfster en voormalig gevangenisbewaarder die lezingen geeft over de levens van mensen achter tralies. Ondertussen werkt ze aan haar 'ontsnappingsboek' over mensen die hun lot wisten te ontlopen, die hun leven aan toeval te danken hebben. Tijdens haar derde zwangerschap, van een dochter ditmaal, dringen gruwelijke flarden uit de dossiers die ze tijdens haar nachtdiensten bestudeerde zich steeds sterker op: 'Dat ze bang was maakte me geil', 'mijn maat hield haar beentjes uit elkaar en ik ging als eerste', 'we besloten ze allebei in een kuil te gooien'. Ela realiseert zich dat er een heel ander verhaal te vertellen valt.
Ela groeit op in een gezin met twee broers, Micha en David. Haar vader overlijdt als ze acht is. Dat heeft niet op alle gezinsleden dezelfde impact. Moeder ontsnapt aan de werkelijkheid door het bijna maniakaal lezen van boeken: 'Een echte lezer wil geen venster op de wereld, die wil een schutting tussen zichzelf en de medemens.' Micha zoekt juist grip op de werkelijkheid. Hij is degene die van jongs af aan vanzelfsprekend de leiding neemt. Hij gaat rechten studeren. David leeft in zijn eigen wereldje en wordt al jong door de huisarts als 'schizo-karakteristiek' gediagnosticeerd. Na Ela's middelbareschooltijd valt het gezin uit elkaar.
Ela ontsnapt aan haar relatie met P., aan wie aan het eind van het boek een geweldig hoofdstuk is gewijd, en wordt gevangenbewaarder. Haar ervaringen in de bajes worden uitgebreid omschreven: de verhouding met de gevangenen, de ruwe omgang met elkaar en vooral de taal. Ela leert dat het bij het rapporteren niet gaat om de werkelijkheid, om wat er bij een incident precies is gebeurd. Het gaat erom dat je de feiten noteert. Daarmee neem je geen stelling en geen verantwoordelijkheid.
Als Ela, inmiddels misdaadjournalist, met David naar een familiedag gaat, wordt ze geconfronteerd met de werkelijke omvang van een familiegeheim.
Citaat: Achteraf weet ik dat we het over de stilte moeten hebben; hoe die precies verdeeld werd over de leden van dit gezin, over de familie, mensen die we niet eens kennen, die generaties eerder al keuzes maakten. Nooit hebben we het over de macht van de zwijger; praten over stilte is alsof je een zaklamp op een donker hoekje richt om de schaduw aan te wijzen.
Als Ela Micha inlicht over haar plan om over het gezin te schrijven, wil hij niet dat zij dat doet: 'Niet alles is van jou', zegt Micha, 'dit gaat ook mij aan.' Hij twijfelt eraan of ze het verleden wel juist kan weergeven, want in interviews heeft Ela episodes uit hun jeugd volgens hem 'behoorlijk vervormd': 'Laat ik het zo zeggen: jouw geheugen is dienstbaar aan wat jij een goed verhaalt vindt.' Het gaat hem niet om de macht van het geheugen maar om de macht die een schrijver nu eenmaal heeft. Of neemt. 'Hoe zit het dan met de macht van de stilte? Met de macht van de zwijgers?' vraagt Ela.
Het is bijzonder hoe de schrijver zoveel lijnen in de hand weet te houden. Het is een veelzijdig verhaal dat in een hoog tempo verteld wordt. Ze heeft de informatie mooi gedoseerd.
Dat hier een dichter schrijft is duidelijk, de taal is poëtisch en oorspronkelijk. Ze wisselt makkelijk van stijl en toon. Dat merk je vooral in het deel over de gevangenis, waarin de omgang met collega's en gevangenen rauw is. Tegelijkertijd is het verhaal vaak ook geestig en zijn er momenten waar je hard om kan lachen.
De verhaallijn wordt gecombineerd met fragmenten die gaan over voortvluchtigen. Mensen die aan hun lot proberen te ontsnappen. Zelfs de disclaimer in het colofon is literatuur.
Al na het lezen van de beginzin ('De eerste keer dat mijn vader stierf deed hij dat alleen voor mij.') van dit weergaloos knappe boek heb ik het niet meer weg kunnen leggen. En als je het uit hebt, wil je meteen opnieuw beginnen. Een fantastisch debuut.
Ester Naomi Perquin (Utrecht, 16 januari 1980) is een Nederlandse dichter en schrijver. Ze studeerde af aan de Amsterdamse Schrijversvakschool met als hoofdrichting poëzie. Ze was gevangenbewaarder om haar studie te bekostigen.
Ze publiceerde gedichten in literaire tijdschriften, was columnist voor De Groene Amsterdammer en schreef radioverhalen. Ze leverde bijdragen aan onder meer De Gids, Trouw en NRC. Ze was stadsdichter van Rotterdam. Perquin heeft diverse dichtbundels gemaakt die in het Engels, Frans en Duits zijn gepubliceerd. Eén gedicht werd zelfs vertaald in alle 23 officiële talen van de Europese Unie.
Ze won zo'n beetje alle prijzen die voor poëzie beschikbaar zijn. In 2017 werd ze voor twee jaar benoemd tot Dichter des Vaderlands. Tot alles in beweging komt is haar debuutroman.
Tot alles in beweging komt is verschenen bij Uitgeverij Van Oorschot, Amsterdam, eerste druk november 2025, 300 pagina's en kost EUR23,50. Ook als E-boek beschikbaar.
Recensie
Manon Vogel
Alle boekrecensies zijn ook terug te vinden op: www.vlaardingenleest.nl.
Dit is een bijdrage van het recensiecollectief. Lijkt het je ook leuk boeken te bespreken voor De Vlaardinger, neem dan contact op met Hans Vrugt, eindredacteur van het collectief: hansvrugt@planet.nl