VLAARDINGEN - Wie de toren van de Grote Kerk op de Markt wil beklimmen, kan dit straks fijner doen. De gemeente staat in de startblokken voor een opknapbeurt van de toren. Over een paar maanden zijn er stevige trapleuningen gekomen om vast te pakken. Ook zijn er dan hekjes geplaatst voor de veiligheid en zijn vloerluiken extra verstevigd. De wenteltrap omhoog blijft een pittige klim, maar het uitzicht over Vlaardingen en omstreken is het waard. En je treedt in de voetsporen van de historische torenkijkers.
Raadslid Tom Vleeschhouwer diende tijdens de begrotingsvergadering in november 2025 een amendement in voor het opknappen en beter toegankelijk maken voor publiek van de kerktoren. Wethouder Koen Kegel (o.a. voor vastgoed): “De gemeente is al sinds 1800 eigenaar van de kerktoren. De toren is een Vlaardings icoon en we willen door de verbeteringen meer mensen laten genieten van een beklimming en het prachtige en weidse uitzicht vanaf de torenomloop.”
Van scheve toren naar rots in de branding
De huidige kerktoren werd op 5 juli 1746 in gebruik genomen. Hiervoor kende Vlaardingen een tijd lang een ‘scheve toren'. Anders dan bij die van Pisa bleek in 1743 afbraak van die Vlaardingse kerktoren onvermijdelijk, want hij was meer dan een meter verzakt en balken waren verrot. De bouw van een nieuwe toren startte meteen, tegelijk met een uitbreiding van de Grote Kerk. De huidige toren, die tot en met de windwijzer 51,8 meter hoog is, bleek een rots in de branding. Hij overleefde oorlogen en blikseminslagen en is tot op de dag vandaag het middelpunt van feesten en herdenkingen.
Tot ver in zee kijken
Aan de voet van de toren verzamelden zich eeuwenlang kinderen en vrouwen om van de ‘torenkijker’ te horen dat een Vlaardings vissersschip terugkeerde. In de toren zitten kijkgaten en een venster voor de torenkijker, die bij goed weer met een eenogige verrekijker voorbij Monster in zee kon kijken. Voor het herkennen van een schip waren handigheidjes bedacht. Eerst hielpen de manier van verstellen van de zeilen of kleurige biesjes, later waren nummers op de kop van het schip nuttig voor de herkenning.
Een bal op!
De torenkijkers voerden een seinstelsel in: door op een stok op de torenomloop grote gekleurde ballen te hijsen, gaven ze aan dat een schip Vlaardingen naderde. De torenkijker ging vervolgens naar beneden om de reder en de familie te informeren. Maar dan hadden de ballen hun werk al gedaan: aan de torenvoet stonden kinderen en vrouwen die wilden horen wélk schip eraan kwam. Zei de torenkijker de naam, dan vlogen de kinderen alle kanten op, want wie het eerst kon melden dat het schip van man, vader, broer of neef binnenkwam, kreeg een paar centen. De roep van de kinderen "Een bal op! Een bal op!" bracht vreugde, mede omdat een naderend schip werk en inkomsten betekende voor de Vlaardingers.
In vroeger tijden stond er ook een brandwacht op de toren. Die sloeg met hoornsignalen alarm indien nodig. Hij deed dat vanaf de torenomloop, aan die kant van de toren waar de brand was.
Carillon
Het Vlaardingse stadsbestuur schafte in 1948 een carillon aan voor de toren, ter ere van het 50-jarig regeringsjubileum van Koningin Wilhelmina. Het carillon kreeg de naam ‘Oranjebeiaard’. Beiaardier Bas de Vroome speelt elke woensdag van 12.00 tot 12.45 uur op het carillon.
Uitkijken naar nieuwe beklimmingen
Voorafgaand aan de werkzaamheden kwamen wethouder Koen Kegel, raadslid Tom Vleeschhouwer en hoofdaannemer Rawand Osman bij de torenvoet samen met Wiese Hagestein van City Tours Vlaardingen en Arjan Romers van het ServiceTeam Vlaardingen. De stadsgidsen organiseren torenbeklimmingen, vaak in combinatie met een stadswandeling. Wanneer de opknapbeurt klaar is, kun je voor nieuwe torenbeklimmingen kijken op www.vlaardingendoen.nl of www.serviceteam-vlaardingen.nl.
Illustratie
Pentekening 'Een bal op! Een bal op!' door M.A. Meischke, ca. 1930. (Collectie Stadsarchief Vlaardingen, VIIID-71)