VLAARDINGEN - Het verhaal is bekend, ook De Vlaardinger besteedde er aandacht aan: in de winter van 1076 steekt een grafelijk dienaar de machtige hertog Godfried met de Bult, op moment dat die zijn behoefte doet, met een puntige staaf in zijn billen. De vraag is echter of die aanslag in Vlaardingen heeft plaatsgevonden, zoals beweerd.
Al vanaf 1017 boterde het niet tussen het West-Friese gravenhuis en de Duitse keizer. Laatstgenoemde trekt in 1018 tegen graaf Dirk III ten strijde en diens zoon en opvolger: graaf Dirk IV moet het in 1049 met de dood bekopen. Zijn broer volgt hem op als graaf Floris I. Die wordt in 1061 vermoord, waarna zijn weduwe Geertruid van Saksen in 1063 hertrouwt met de Vlaamse gravenzoon Robert de Fries. In de ogen van keizer Hendrik IV en de bisschop van Utrecht is hij een gevaarlijke tegenstander. Om zijn opmars te stuiten ontnemen de keizer en de bisschop van Utrecht in 1063 het West-Friese gravenhuis de oude Willibrordkerkjes. En wanneer dat niet werkt in 1064 ook het leen circa horas Reni. Dat leen besloeg het gebied tussen de Maasmond en de monding van de Oude Rijn, bij Leiden. Aansluitend wordt dat in handen gegeven aan de bisschop van Utrecht.
Als plaats van de aanslag wordt in meerdere bronnen Frisia genoemd. Beter is te spreken van West-Frisia, later het graafschap Holland genoemd, dat zich uitstrekte van het Zwin, de grens met Vlaanderen, tot aan het Vlie, destijds een vloedstroom westelijk van de huidige provincie Friesland. Te denken dat de aanslag in Antwerpen heeft plaatsgevonden kan niet juist zijn, omdat Antwerpen in Vlaanderen lag en niet in Frisia. Het incident wordt in eenentwintig middeleeuwse bronnen vermeld. Dat aantal gaat terug op het boek Ad Flaridingun, samengesteld door Kees Nieuwenhuijsen en Tim de Ridder (Hilversum 2012). Een van die bronnen noemt als plaats delict apud castrum Flardengis: bij de burcht Vlaardingen. Daarmee gaat het niet om een dorp Vlaardingen, want dat ontstaat pas halverwege de dertiende eeuw, maar om de grafelijke sterkte Hoogstat, gelegen onderaan het tegenwoordige Liesveldviaduct. Dat de aanslag daar is gepleegd is echter onaannemelijk, want die lag in gebied dat (allodiaal) eigendom was van het West-Friese gravenhuis en daar had Godfried niets te zoeken. Meer waarschijnlijk heeft het incident plaatsgevonden ter hoogte van het latere Delft. Dat lag in circa horas Reni en daar kon Godfried zich in principe vrijelijk bewegen.
Vermoedelijk heeft de aanslag plaatsgevonden op de curtis: het hoofdgebouw van de ontginning Hof van Delf, in welk gebouwencomplex later het klooster Koningsveld wordt gevestigd. Daar heeft de aanslagpleger zijn kans afgewacht en de Bultenaar, toen die in een latrine, als gebruikelijk op de wallekant van een sloot, de afzondering zocht om zijn behoefte te doen, van onderaf met een speer op hem ingestoken. Via de Zweth, de Merwede en de Lek zal het slachtoffer naar Utrecht zijn vervoerd, waar hij op 26 februari 1076 overlijdt, heden ten dage 950 jaar geleden.
Tekst en fotografie
Arie de Klerk
Fotobijschrift
Toilet in Alphen aan den Rijn bij het Archeon