Om te vervolgen met: 'De Baai besloeg het gebied dat wij kennen als de wijk Vlaardingen-Ambacht, het Oranjepark en het deel Oostwijk benoorden de Bleekstraat. Naar alle waarschijnlijkheid is de Baai ontstaan bij de legendarische stormvloed van 26 december 838, die toen een groot stuk deinend moerasveen uit de toenmalige Merwedeoever heeft geslagen. Vanuit die baai zet zich in de loop van eeuwen aan weerszijde van de bovenstroom van de Vlaarding een dikke laag klei af. Tegelijk slibt het noordelijk deel van de Baai op, net als gebeurt via kreken ter hoogte van het latere stadscentrum.

Naast het proces van opslibbing wijst ook het ontbreken van een oeverwal op de aanwezigheid van de Baai. Een oeverwal vormde zich onder de beweging van eb en vloed waarbij klei- en zanddeeltje werden afgezet en die geleidelijk hoger werd. De Hoogstraat rust wèl op een oeverwal, allicht van de Vlaarding, maar aan de overzijde ontbreekt het daaraan. Kennelijk maakte die kant deel uit van de Baai.

Meest overtuigend is echter het tracé van de Oude Dijk, zoals die vanaf 1167 wordt aangelegd en die de Baai als het ware inkadert. Vanaf de Merwedeoever volgt de Oude Dijk, in feite een twee meter hoge kade, het tracé van wat nu de Kethelweg heet. De dijk maakt na anderhalve kilometer een knik en gaat dan, evenwijdig aan de tegenwoordige Van Hogendorplaan, weer richting Merwede.

Naast deze bewijzen zijn er nog twee aanwijzingen voor het bestaan van de Baai van Vlaardingen. In 1018, honderdtachtig jaar na de genoemde stormramp, landden tientallen schepen met een kleine duizend soldaten aan boord, om graaf Dirk III eens een lesje te komen leren, ook bekend als de Slag bij Vlaardingen. Kennelijk was de Baai toen nog diep genoeg om als landingsplaats dienen, maar dat neemt niet weg dat, nadat de soldaten aan land zijn gegaan, de schepen dieper water opzoeken om niet vast te lopen.

Een andere aanwijzing schuilt in de aanwezigheid van een vloot van twaalf schepen die zich hier verzamelt voor de kruistocht van 1217. Ook dan nog lijkt sprake geweest van het bestaan van de Baai. Het vlooteskader is op doorreis naar Engeland en in Vlaardingen gaat hun bevelvoerder graaf Willem I scheep. Die zal hen in Hoogstat hebben opgewacht, als logee van de burggraaf van Vlaardingen, want sinds 1186 fungeerde de sterkte niet meer als grafelijke residentie.

In 1253-1255 wordt het gebied van de latere woonwijk Vlaardingen-Ambacht ingedijkt met wat nu nog bekend staat als de Schiedamse dijk. Kennelijk werd dat inmiddels aangemerkt als cultuurgrond. Rond 1300 wordt het deel zuidelijk van de Schiedamse dijk omschreven als rietland. Ter hoogte van de Bleekstraat vormt zich dan een nieuwe oeverwal die vanaf de Bleekstraat, via de Iepestraat, aansluit op de Schiedamse dijk. Deze oeverwal is de geschiedenis ingegaan als het Toepad. Daarna maakt het verdwijnen van de Baai en de vorming van de Buitenweide deel uit van de geschiedenis. Kortheidshalve verwijs ik daarvoor naar mijn boek Vlaardingen Ontstaan en opkomst, pag. 335 e.v. En zo slibt de oever steeds verder op tot die nu, 900 meter zuidelijker, bij het Eiland van Speyk ligt.

Onderzoek en tekst
Arie de Klerk

Illustraties
Boven: op de voorgrond de Oude Dijk met in het verlengde het (vergraven) deel ervan richting Kethelweg. Vanaf links takt de Schiedamse dijk aan
Onder: de Baai van Vlaardingen omstreeks 1200, met de Oude Dijk ter hoogte van de Baai