Sind enige tijd is de Stichting Stadsherstel Vlaardingen stimulerend bezig om de Hoogstraat, Vlaardings oudste winkelstraat, weer in haar oude luister te herstellen. De plannen maken deel uit van de Vitalisering van de Binnenstad. Het historisch centrum moet opnieuw tot leven worden gewekt en de allure terugkrijgen die het centrum verdient, aldus een van de Plannen van de Stichting.
Gevels worden opgeknapt, huurtegemoetkoming wordt bekeken en pogingen worden gedaan om ondernemers aan te trekken zich op de Hoogstraat te vestigen om daarmee een aantrekkelijke winkelstraat met een gevarieerd aanbod te creëren. Niet alleen dient er een einde te komen aan de leegstand van de winkelpanden maar ook aan die van de bovenwoningen. De bovenwoningen echter zijn voor het merendeel bewoond, al jaren.
Begin jaren negentig van de vorige eeuw kwam de Gemeente Vlaardingen met het plan ‘Wonen boven winkels’, in de veronderstelling dat de bovenwoningen grotendeels leegstonden. En het is vreemde gewaarwording te lezen dat je niet in het huis woont waarin je bijna je hele leven hebt gewoond en dat ook verscheidene van je buren er niet schijnen te wonen.
Een slordigheidje dat helaas nog steeds voorkomt in de huidige inventarisatie van de Hoogstraat-panden. Jammer van die leuke plannetjes om de bovenwoningen weer ‘bewoonbaar’ te maken.
De Hoogstraat is niet zomaar een straat, zij is tevens een dijk. Zij was tot 1995, toen de laatste hand werd gelegd aan de Deltadijk, de belangrijkste waterkering van Vlaardingen. Eeuwenlang maakte zij deel uit van de wakerdijk van het Hoogheemraadschap van Delfland. Sinds het gereedkomen van de Deltadijk heeft zij de minder belangrijke functie van slaperdijk gekregen. Hierdoor had, behalve de Gemeente Vlaardingen, het Hoogheemraadschap een belangrijke vinger in de pap wanneer het om de Hoogstraat ging. De Gemeente en het Hoogheemraadschap hadden echter niet altijd dezelfde belangen. De plannen van het Hoogheemraadschap betekenden altijd een forse aanslag op de gemeentelijke financiën en op de beurzen van de aanwonenden.
Aan het begin van de twintigste eeuw stelde het Hoogheemraadschap een verhoging van ruim 40 cm van de dijk voor. Dit zou betekenen dat de vloeren van de winkels en huizen aan de Hoogstraat moesten worden verhoogd of dat er trappetjes dienden te worden aangelegd. Ook de aanliggende straten moesten aan de verhoging van de dijk worden aangepast. De Gemeente voerde aan dat de spoorlijn op een dijk lag en daardoor ook een waterkerende functie vervulde. Desondanks werd de dijk verhoogd, zij het niet in die mate als het oorspronkelijke plan voorschreef.
In 1916, na een stormvloed, volgden nieuwe maatregelen van het Hoogheemraadschap. Ditmaal ging het om een verhoging van 35 cm. De winkelpanden zouden hierdoor 77 cm tot 35 cm beneden de straat komen te liggen. Na drie jaren van protest kon dit plan worden opgeschort. De spoordijk werd door het Hoogheemraadschap erkend als stormvloedkering. De Gemeente diende als tegenprestatie de zorg voor een aantal waterkerende- en kunstwerken op zich te nemen. De spoorwegen zouden de spoordijk op hoogte houden.
Niet alleen had de Hoogstraat een waterkerende functie. Zij maakte ook deel uit van de doorgaande route Maassluis - Schiedam vice versa. Vrijwel al het doorgaande verkeer kwam door de Hoogstraat. Vanaf het einde van de negentiende eeuw, toen de Oostwijk zich ging ontwikkelen, begon het aantal verkeersbewegingen toe te nemen. De route naar de Oostwijk liep via de Brede Havenstraat. Bovendien lagen er plannen om de stad in westelijke richting verder uit te breiden.
Tevens begon het gemotoriseerde verkeer de plaats van paard-en-wagens in te nemen. Reeds in 1909 lag er een voorstel om bij de Sluizen (tussen de Kortedijk en de Hoogstraat) een brug te maken over de Haven om daarmee te Hoogstraat te ontlasten. Dit plan is in zoverre verwezenlijkt dat er sinds een aantal jaren een voetgangersbrug ligt.
Omstreeks 1930 klaagden de winkeliers over de ‘achterlijke toestand’ op de Hoogstraat. De straat beantwoordde niet langer aan de eisen die gesteld konden worden ‘aan een moderne winkelstraat zoowel als aan een hoofdverkeersweg’. Zij verzochten de Gemeente om voldoende toegangswegen naar de Hoogstraat, eenrichtingsverkeer voor het zware verkeer in noordzuidelijke richting, opruiming van de ongelijke en individuele stoepen, nieuwe bestrating en elektrische verlichting. De opknapbeurt nam 4 jaar in beslag waarbij ook een riolering werd aangelegd zodat toiletpotten de privaattonnen konden vervangen. Het verzoek om goede toegangswegen en eenrichtingsverkeer werd nog niet gehonoreerd. Wel werden ter verbreding van de Afrol enkele panden afgebroken.
Met de aanleg van goede toegangswegen werd in 1941 begonnen: de doorbraak van de Hoogstraat tussen de Westhavenplaats en de Cronjéstraat. Aanvankelijk heette deze weg de Verbindingsweg. In de jaren vijftig werd hij, na de bebouwing, Korte Hoogstraat genoemd.
De Gemeente kwam met een nieuw plan voor de stad, het Saneeringsplan 1942. Dit was een omvangrijk plan en zou, bij een volledige realisering, een zeer grote impact op de stad hebben gehad. In het gebied, begrensd door de Haven, Maassluissedijk, Burgemeester Pruissingel, Weteringstraat, Markgraaflaan, Heemraadstraat, Van Riebeeckstraat, Cronjéstraat, Gedempte Biersloot en Vlaardingse Vaart, alsmede het gebied tussen de Haven tot en met de bebouwing achter de Kortedijk, zouden alle huizen (ongeveer 5000) gaan verdwijnen. Gezien de hoge kosten, zo’n zes miljoen gulden, zou dit plan zich over meerdere jaren gaan uitstrekken. Aan het plan werd weinig ruchtbaarheid gegeven om de Vlaardingers niet te verontrusten.
Voor de Hoogstraat betekende dit plan het definitieve einde van de oude winkelstraat. Door het opgelegde voorkeursrecht dienden alle te koop komende panden aan de Gemeente te worden aangeboden. Door het ontbreken van concurrentie brachten de panden niet veel op. Het onderhoud van de panden liet te wensen over, zowel door de Gemeente als door de andere eigenaren. De huizen zouden toch worden afgebroken en de Gemeente betaalde toch niet veel, ongeacht of men het pand goed had onderhouden of niet. Groot onderhoud werd niet aangemoedigd, de panden zouden daardoor alleen maar hoger worden getaxeerd bij aankoop door de Gemeente.
Uit 1956 dateert een tekening van de ‘voorgevel-rooilijnen Hoogstraat-Kortedijk’ die meer duidelijkheid verschaft omtrent de voornemens. De genoemde straten van nog geen zes meter breed, worden hierop aangegeven met een breedte van elf meter. Het Hoogheemraadschap had kritiek omdat er geen rekening was gehouden met een verhoging van de dijk met 80 cm. De watersnood van 1953 had een dijkverzwaring opnieuw actueel gemaakt.
In de vijftiger jaren werden aan de westelijke kant van de Hoogstraat een aantal panden afgebroken ten behoeve van de aansluiting met het Liesveld. Midden jaren zestig volgde de doorbraak van het hier tegenoverliggende deel van de Hoogstraat en de Westhavenplaats om daardoor een verbinding tussen de Schiedamseweg en het Liesveldviaduct te realiseren.
In afwachting van de uitvoering van het Saneeringsplan diende er bij nieuwbouw aan de Hoogstraat rekening te worden gehouden met de nieuwe hoogte en breedte van de dijk. Dit is op verscheidene plaatsen op de Hoogstraat nog waar te nemen zoals bij de Sluizen, C&A en Schoenenreus. Ook is dit nog te zien bij een winkelpand bij de Afrol. Het pand brandde in 1953 af en werd na jaren herbouwd. Na de entree op straatniveau volgt een trappetje naar het hoger gelegen winkelgedeelte, zo aangelegd met het oog op de toenmalige toekomst.
Eind jaren tachtig kwam er een kentering in het gemeentelijk beleid ten aanzien van de Hoogstraat. Door de aanleg van de Deltadijk was een drastische dijkverzwaring niet langer een noodzaak. En misschien had men inmiddels wat meer aandacht voor het behoud van een oude winkelstraat gekregen. De door de Gemeente verworven winkelpanden aan de Hoogstraat werden, te koop aangeboden aan de huurders, zogenaamd tegen een ‘zachte’ prijs maar met een hoge erfpacht. In de meeste gevallen kregen nieuwe eigenaren hiervoor een vrij slecht onderhouden pand waardoor zij het pand uiteindelijk toch niet zo goedkoop hadden verworven zoals van gemeentelijke zijde weleens wordt beweerd.
Desalniettemin had Het Saneeringsplan 1942 dat jarenlang als een zwaard van Damocles boven de Hoogstraat had gehangen, zichzelf ingehaald. Het bestemmingsplan Stadshart van 1995 sprak andere taal.
Behalve de reeds genoemde oorzaken deden de invoering van het verkeerscirculatieplan en het parkeerbeleid voor de binnenstad de oude winkelstraat geen goed. Het weinige publiek op straat en de grote leegstand van de winkels versterken elkaar.
Hopelijk hebben de inspanningen van de Stichting Stadsherstel Vlaardingen een positief effect voor de Hoogstraat als koopcentrum en als historisch centrum.
Bij de foto’s:
1 Werkzaamheden aan de Hoogstraat, begin twintigste eeuw.
2 Hoogstraat, eerste kwart twintigste eeuw.
3 Hoogstraat, eerste kwart twintigste eeuw
4 Deel van de tekening ‘voorgevel-rooilijnen voor de Hoogstraat-Kortedijk, 1956.
Auteur: Ingena Vellekoop (Tekst + Verzorging fotografie)
Gepubliceerd: 20-02-2012
Aantal keer bekeken: 366
Terug
De Hoogstraat