Ongenoegen in het stadsbestuur lijkt tegenwoordig aan de orde van de dag te zijn. Partijen zijn het niet met elkaar eens en kijken bij tijd en wijle met wantrouwen naar elkaar. Onderzoeken worden gestart om de geuite beschuldigingen met bewijzen te staven of te weerleggen. Het idee van de gehate doofpot viert hoogtij bij de ene partij, terwijl het lijkt of de andere partij doet of zijn neus bloedt. Kortom, het is tijd voor openheid van zaken waarbij de feiten boven tafel komen om de angel van de achterdocht eruit te halen.
Dergelijke situaties doen zich niet alleen vandaag de dag voor. Ook in de Vlaardingse geschiedenis komen dergelijke gebeurtenissen voor. Een fraai voorbeeld van het ingrijpen van hogerhand vond in 1532 plaats. Naar aanleiding van het slecht functioneren van het toenmalige stadsbestuur werden op bevel van keizer Karel V de stadsbestuurders op non-actief gesteld en nieuwe bestuurders aangesteld.
Alvorens de wanprestaties te bekijken is het raadzaam om naar de samenstelling en werkzaamheden van het stadsbestuur uit die tijd te kijken. Er waren twintig vroedschapsleden die voor hun leven zitting hadden. Wanneer een van hen kwam te overlijden dan werd een nieuw vroedschapslid gekozen. Dit gebeurde door de graaf van Holland of diens plaatsvervanger, de baljuw van Vlaardingen, zeer waarschijnlijk geadviseerd door de overige vroedschapsleden.
Uit de vroedschap werden jaarlijks twee burgemeesters, zeven schepenen en twee tresoriers (= thesauriers) gekozen. Dit gebeurde op soortgelijke wijze als hierboven vermeld wanneer een vroedschapslid was overleden. Van de twee burgemeesters was er één de voorzitter. Samen zorgden zij voor het dagelijks bestuur, hadden de leiding van de gewone vergaderingen van de vroedschap en waren betrokken bij de weeskamer waar de zaken van de wezen werden behartigd. De schepenen vormden het gerecht en de tresoriers hadden de financiële middelen onder hun hoede. De schout, de burgemeesters en de schepenen werden tezamen het ‘Collegie van de Wet’ genoemd. De werkzaamheden van de overige negen vroedschapsleden kunnen worden vergeleken met die van de huidige gemeenteraad. Een aantal van deze vroedschapsleden maakten deel uit van speciale commissies.
In 1413 had Willem VI, graaf van Holland en Zeeland, laten vastleggen dat noch hij noch zijn nakomelingen het Vlaardingse stadsbestuur zouden afzetten of vernieuwen. Desondanks hield hij wel de vinger aan de pols met de opdracht dat bij de jaarlijkse verkiezing op Driekoningenavond (5 januari) er wel mensen voor de verschillende functies werden gekozen die naar zijn genoegen (en van zijn nakomelingen) zouden zijn.
Wat was er aan de hand in 1532? Omdat het Vlaardingse stadsarchief daarover geen uitsluitsel geeft omdat er over dit onderwerp geen stukken zijn bewaard gebleven, moeten we gebruik maken van het ‘bevelschrift’ van Karel V (onder meer graaf van Holland) waarin de toestand in het kort is samengevat. Het was bekend geworden dat het ‘Collegie van de Wet’ en de leden van de vroedschap van Vlaardingen ‘altyt tweedrachtich zyn’ waardoor veel haat en nijd was ontstaan. Het kwam er op neer dat hetgeen de heren van de Wet deden voor het welvaren van de stad niet naar de wens van de vroedschap was en daar dwars tegenin ging.
Het stadsbestuur bestond, volgens dit schrijven, voor een groot deel uit ‘grove (= onbekwame) visschers en ambochtsluyden’. Er zouden in Vlaardingen ‘wel bequaemer persoenen’ te vinden zijn dan sommige van de huidige bestuurders waren. Er diende een einde komen aan de tweedracht die in het nadeel van de stad was.
Om zich te beraden op hetgeen de overheid moest doen, raadpleegde zij verscheidene Haagse bestuurlijke colleges. Uiteindelijk werd er een commissie naar Vlaardingen gestuurd. Zij hadden de opdracht om uit naam van Karel V twintig personen ‘van de rycxste ende weetenste die ghyluyden dair zult konnen gevinden’ te benoemen. De Vlaardingse baljuw en schout moesten daaruit de burgemeesters, schepenen en tresoriers kiezen. Bij overlijden of ‘onbequaem’ worden van één van de leden van het stadsbestuur moesten de baljuw, schout, het ‘Collegie van de Wet’, alsmede de leden van de vroedschap een nieuwe bestuurder kiezen. In de ‘brief’ van Karel V wordt er de nadruk opgelegd dat allen, inclusief de stedelingen, dit bevel moesten gehoorzamen.
In hoeverre de rust hiermee was weergekeerd, is onduidelijk. Niet alle namen van de leden van de vroedschap zijn bekend, zowel die van vóór 1532 als die van degenen die in dat jaar waren benoemd. De beide burgemeesters (van wie er één al in 1507 wordt vermeld) wisten zich te handhaven evenals enkele schepenen die terugkeerden. Uit deze summiere gegevens echter kan geen enkele conclusie worden getrokken.
Evenzo tasten we in het duister waarover al die commotie ging. Gezien de opmerking dat ook de inwoners van Vlaardingen gehoor moesten geven aan de opdracht van Karel V kan misschien worden verondersteld dat de onenigheid zich niet heeft beperkt tot het stadsbestuur.
Dat de archiefzorg in het zestiende-eeuwse Vlaardingen te wensen overliet, blijkt uit het feit dat de Vlaardingers van het genoemde stuk in 1569 een afschrift moesten vragen bij het Hof van Holland in Den Haag waar het originele stuk werd bewaard. Het Hof legde een verklaring af waarom een kopie moest worden afgegeven. De oorspronkelijke ‘brief’ was min of meer vergaan omdat het blijkbaar op vochtige plaatsen was bewaard zodat het ‘op sommighe plaetzen gesleten ende gegaet (= met gaten) was. De tekst was onleesbaar geworden door de genoemde gaten, afbrokkeling of doordat de letters los op het perkament lagen, zodanig ‘dat men ’t meestendeel vandien mette handt dair aff wel gestreecken zoude hebben’. De ‘staart’ waaraan een groot zegel van rode was hing met de afbeelding van Karel V, was bijna afgescheurd.
Deze omschrijving van het vrijwel teloor gegane document doet vermoeden dat het Hof van Holland de zorg voor belangrijke stukken door het Vlaardingse stadsbestuur niet zal hebben gewaardeerd.
Het afschrift van het oorspronkelijk stuk werd gezegeld met het zegel van het Hof van Holland.
Foto: stadhuis te Vlaardingen (2010)
Auteur: Ingena Vellekoop (Tekst + Fotografie)
Gepubliceerd: 23-01-2012
Aantal keer bekeken: 421
Terug
STADSBESTUUR VAN VLAARDINGEN